Trong quá trình trồng lúa, không ít bà con gặp tình trạng hạt lúa bị lem lép, bông lúa thưa, nhẹ, gạo kém chất lượng và giá bán thấp. Lem lép không chỉ làm giảm năng suất 20–40%, mà còn khiến công chăm sóc, chi phí thuốc phân tăng lên đáng kể. Vậy lúa bị lem lép phải làm sao để cứu mùa vụ, giảm thiệt hại và đạt năng suất cao?
Bài viết sau kỹ sư nông nghiệp của Bio Việt Nam sẽ giúp bà con nhận diện đúng nguyên nhân, biết cách phòng ngừa từ sớm và áp dụng quy trình bón phân, quản lý nước, phòng trị sâu bệnh hợp lý để hạn chế lem lép hiệu quả.
Lem lép hạt là gì? Vì sao phải xử lý sớm?
Lem lép là tình trạng hạt không chắc, hạt rỗng hoặc hạt gạo bị sượng sau thu hoạch. Khi tỉ lệ lem lép cao, năng suất giảm mạnh, gạo xấu, bán khó, giá thấp. Nếu để lem lép xảy ra ở diện rộng (nhất là giai đoạn trổ – thụ phấn – vào chắc hạt) thì rất khó cứu.
Lem lép do 3 nhóm nguyên nhân chính:
- sâu bệnh tấn công bông/hạt
- dinh dưỡng mất cân đối, thiếu K–Si–Ca–vi lượng,
- thời tiết xấu đúng lúc trổ + kỹ thuật canh tác chưa hợp lý (sạ dày, nước sâu, phun xịt sai thời điểm…).
Nguyên nhân chi tiết (điểm “chốt” gây lem lép nhiều nhất)
Có rất nhiều nguyên nhân khiến lúa bị lem lép. Do sâu bệnh, dinh dưỡng không cân đối và do thời tiết bất thuận trong quá trình lúa trổ bông.
Do sâu bệnh
- Đạo ôn cổ bông: làm nghẽn mạch → bông trắng, hạt không chắc.
- Bạc lá, đốm nâu, khô vằn: làm lá bệnh, cây yếu → nuôi hạt kém.
- Bọ xít hôi, rầy nâu, sâu đục thân: chích hút vào giai đoạn trái vụ hoặc ngay thời điểm trổ – sữa – chắc làm hạt lép, sượng.
Do dinh dưỡng
- Thiếu Kali (K): cây yếu, hạt không chắc.
- Thiếu Silic (Si), Canxi (Ca): thành tế bào kém, cây dễ đổ ngã, sức chống chịu thấp.
- Thiếu vi lượng (Zn, B…): rối loạn thụ phấn, dễ lép trắng.
- Thừa Đạm (N): lá xanh mướt nhưng mềm, dễ bệnh, hạt dễ lem.
Do thời tiết & kỹ thuật
- Mưa, ẩm, gió mạnh đúng lúc trổ: phấn bị rửa trôi, thụ phấn kém → hạt rỗng.
- Sạ dày, ruộng ẩm bí: ánh sáng kém, bệnh bùng phát.
- Quản lý nước sai: để nước quá sâu lúc trổ hoặc thiếu nước khi vào chắc hạt.
Dấu hiệu nhận biết sớm lem lép
Lúa bị lem lép mà bà con không có biện pháp phòng trừ kịp thời sẽ ảnh hưởng đến chất lượng hạt thóc cũng như năng suất cả vụ. Bởi vậy, bà con cần thường xuyên đi thăm đồng và nhận diện sâu bệnh hại.
- Lúc mới trổ: có bông “trắng cổ”, bông khô nhanh, nhiều hạt lép trắng.
- Giai đoạn sữa – chắc: bóp hạt thấy ít sữa, rỗng hoặc chuyển nhanh sang lép nhẹ.
- Sau thu hoạch: gạo tấm nhiều, hạt sượng, tỷ lệ hạt nguyên thấp.
Phân biệt nhanh:
- Lem do bệnh: thường đi kèm lá/bẹ/bông có vết bệnh (đạo ôn, khô vằn…).
- Lem do thiếu dinh dưỡng/thời tiết: ruộng ít vết bệnh rõ rệt nhưng hạt không chắc đồng loạt, nhất là sau đợt mưa lúc trổ.
Phòng ngừa lúa lem lép hạt
Để lúa bị lem lép hạt mới tìm giải pháp để chữa trị thì cũng ít nhiều ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng. Bởi vậy, bà con cần chủ động phòng ngừa.
Giống – sạ – làm đất
- Chọn giống phù hợp mùa vụ & vùng (chịu đạo ôn/bạc lá tốt).
- Sạ thưa – thông thoáng:
- Ví dụ 1 ha (gieo sạ): 80–100 kg giống/ha là vừa (tùy giống & vùng).
- Tránh >120 kg/ha vì ruộng dày → dễ bệnh, lem.
- Làm đất tơi xốp – thoát nước tốt; nếu chân trũng, nâng liếp/đê bao chắc để chủ động nước.
Nước tưới
- Giữ 3–5 cm nước hầu hết vụ.
- Trước – trong – sau trổ: giữ mực nước cạn, ổn định, không để lút bông.
- Khi mưa dầm: tiêu thoát nước nhanh, không để úng.
Phun phòng bệnh đúng cửa sổ thời gian
- Phòng đạo ôn, bạc lá, khô vằn từ làm đòng → trổ → sau trổ 5–7 ngày.
- Theo dõi bọ xít hôi, rầy; xử lý theo ngưỡng địa phương.
Không phun xịt lúc lúa đang nở rộ (phấn dễ bị rửa trôi/giảm thụ phấn).
PHÂN BÓN LÁ CHUYÊN BIỆT CHO LÚA:
Quy trình dinh dưỡng mẫu cho 1 ha (mục tiêu 6–7 tấn/ha)
Đây là mô hình tham khảo giúp bà con dễ áp dụng. Tùy đất – giống – mùa vụ, có thể điều chỉnh.
Mục tiêu dưỡng chất (tính theo chất dinh dưỡng)
- N (Đạm): ~100 kg/ha
- P₂O₅ (Lân): ~60 kg/ha
- K₂O (Kali): ~80 kg/ha
- Bổ sung Si/Ca (qua vôi silic, thạch cao…) & vi lượng Zn, B theo tình trạng đồng ruộng.
Ví dụ tính ra phân thương mại (1 ha):
- Chọn DAP 18-46-0 để cấp lân: cần ~130 kg DAP/ha (đủ ~60 kg P₂O₅) → đồng thời cho ~23,5 kg N.
- Ure 46%N để bù N còn thiếu: cần ~166 kg Ure/ha (bù ~76,5 kg N).
- KCl 60% K₂O cấp Kali: cần ~133 kg KCl/ha (đủ ~80 kg K₂O).
Tổng tham khảo cho 1 ha: DAP ~130 kg + Ure ~166 kg + KCl ~133 kg (chia bón theo giai đoạn dưới đây).
Si/Ca: bón vôi/silicat 300–500 kg/ha trước/sau sạ 5–7 ngày.
Zn: nếu thiếu, có thể bón ZnSO₄ 20–25 kg/ha (hoặc phun theo nhãn).
Chia lần bón (gieo sạ)
- Bón lót/đợt 1 (7–10 NSS):
- 40% N + 60% P + 40% K
- Ví dụ 1 ha: ~66 kg Ure + 130 kg DAP + 53 kg KCl
- Đón đẻ nhánh/đợt 2 (18–22 NSS):
- 40% N + 30% K
- Ví dụ 1 ha: ~66 kg Ure + 40 kg KCl
- Nuôi đòng/đợt 3 (35–40 NSS):
- 20% N + 30% K (ngưng N muộn sau “tim đèn” để giảm lem/đổ)
- Ví dụ 1 ha: ~34 kg Ure + 40 kg KCl
- Bổ sung Si/Ca & vi lượng:
- Trộn vôi/silicat 300–500 kg/ha sau bừa lần cuối hoặc rải sớm sau sạ.
- Zn/B: theo tình trạng đất/khuyến cáo địa phương (có thể phun lá giai đoạn làm đòng – trước trổ).
Lưu ý: Tỷ lệ trên nhằm giảm lem lép nhờ K & Si tăng cứng cây, nuôi hạt; không đuổi lá bằng N muộn.
Bảo vệ thực vật (IPM) – đúng thuốc, đúng lúc
Khi lúa đã bị lem lép, bà con cần dùng thuốc đặc trị để giảm tình trạng lúa bị lem lép cũng như việc lây lan bệnh sang các cây lúa khác.
Bệnh chủ lực gây lem
- Đạo ôn cổ bông: phun trước trổ 5–7 ngày và sau trổ 5–7 ngày bằng nhóm đặc hiệu/luân phiên hoạt chất (ví dụ: isoprothiolane, azoxystrobin, tricyclazole*, difenoconazole…).
- Khô vằn (R. solani): phun khi thấy vết bệnh lan nhanh trên bẹ/lá (nhóm azole, strobilurin, validamycin…).
- Bạc lá: tăng cường vệ sinh đồng ruộng, thoát nước; dùng thuốc theo khuyến cáo địa phương.
* (Hoạt chất/hàng hóa phải theo danh mục được phép tại địa phương & tuân thủ thời gian cách ly. Đọc kỹ nhãn thuốc trước khi dùng.)
Côn trùng chích hút – “kẻ gây lem thầm lặng”
- Bọ xít hôi: chích lúc sữa – chắc → hạt sượng/lem.
- Rầy nâu: làm suy cây và lây virus → bông lửng, lép.
- Biện pháp:
- IPM: vệ sinh bờ cỏ, bẫy đèn, bảo tồn thiên địch, sạ né rầy.
- Phun theo ngưỡng địa phương, luân phiên hoạt chất (IRAC) để tránh kháng.
- Không phun đúng lúc nở rộ (làm rơi phấn, giảm thụ phấn).
Bio Siêu Trị Lem Lép – Giải pháp tối ưu giúp lúa chắc hạt, sáng gạo
Bio Siêu Trị Lem Lép là thuốc đặc trị lem lép hạt do nấm gây ra, được nghiên cứu riêng cho điều kiện canh tác lúa Việt Nam. Sản phẩm có khả năng sạch bệnh nhanh – an toàn cho cây – hạt lúa mẩy và chắc, giúp giảm tối đa tỉ lệ hạt lép trắng, nâng cao năng suất và chất lượng gạo.
Thành phần chính của Bio Siêu trị lem lép
- Azoxystrobin – diệt nấm phổ rộng, bảo vệ bông lúa và hạt non.
- Difenoconazole – ức chế sự phát triển và lây lan của nấm bệnh trên cổ bông, lá, hạt.
- Hexaconazole – thẩm thấu sâu, hiệu quả kéo dài, bảo vệ cây suốt giai đoạn làm đòng – trổ – chắc hạt.
Công dụng nổi bật
- Sạch bệnh do nấm: đặc trị các bệnh gây lem lép như đạo ôn cổ bông, khô vằn, đốm nâu.
- Thẩm thấu nhanh – tác động sâu: hiệu quả chỉ sau 1–2 ngày phun, bảo vệ cả phần bông đã và đang nở.
- Mát cây – hạt lúa mẩy đều: giúp ruộng lúa phục hồi nhanh sau mưa, tăng sức đề kháng.
- Hạt gạo sáng bóng – chất lượng cao: giảm tỉ lệ gạo tấm, nâng giá bán, tăng thu nhập cho bà con.
Hướng dẫn sử dụng (cho 1 ha)
- Pha: 300–400 ml Bio Siêu Trị Lem Lép/ha với 400–500 lít nước.
- Nếu dùng bình 16L: pha khoảng 10–13 ml/bình (tương đương 30–32 bình/ha).
- Phun:
- Lần 1: trước trổ 5–7 ngày để phòng bệnh đạo ôn cổ bông, khô vằn, đốm nâu.
- Lần 2: sau trổ 5–7 ngày nếu thời tiết mưa ẩm kéo dài hoặc ruộng có nguy cơ cao.
- Phun sáng sớm hoặc chiều mát, không phun lúc trổ rộ để tránh ảnh hưởng thụ phấn.
Bà con cần tư vấn thêm về sản phẩm và đặt hàng. Mời bà con liên hệ HOTLINE: 087 633 8197. Kỹ sư nông nghiệp của Bio Việt Nam sẽ hỗ trợ bà con 24/07.
Qua những phân tích trên, có thể thấy lúa bị lem lép không phải là chuyện hiếm, nhưng bà con hoàn toàn có thể giảm thiểu thiệt hại nếu nắm rõ nguyên nhân và áp dụng biện pháp đúng cách. Muốn tránh lem lép, quan trọng nhất là sạ thưa – quản lý nước ổn định – bón phân cân đối, chú trọng Kali và Silic – phòng bệnh đạo ôn, khô vằn, đốm nâu trước và sau trổ – theo dõi bọ xít hôi, rầy nâu đúng ngưỡng. Khi đã xuất hiện lem lép, bà con cần xử lý nhanh bằng thuốc đặc trị đúng hoạt chất, kết hợp dinh dưỡng nuôi hạt để cứu phần năng suất còn lại.
![[CẢNH BÁO] Nhận diện phân bón Bio Việt Nam chính hãng](https://biovietnam.com.vn/wp-content/uploads/2025/10/hang-chinh-hang-phan-bon-bio-600x600.jpg)
